Bilim, teknolojinin de dayanağıyla tüm hastalıkları tedavi etseydi, yaşamlarımız nasıl değişirdi?
Başta heyecan verici gelse de düşünülmesi gereken pek çok senaryo var. O vakit gelin bu mevzuyu hem bilimsel hem de toplumsal ve etik boyutlarıyla inceleyelim.
Tüm hastalıkların tedavisi mümkün mü?
Konuya bilimsel olarak baktığımızda, tıbbin bu türlü bir noktaya ulaşması epey sıkıntı üzere görünse de teorik olarak mümkün. Genetik mühendislikte ihtilal yaratan CRISPR-Cas9 üzere teknolojiler, genetik hastalıkları kökünden kazıyacak üzere gözüküyor.
Kas distrofisi üzere genetik rahatsızlıklar üzerinde yapılan araştırmalar, hasarlı genleri düzenleyerek tedavi edilebileceğini ortaya koyuyor ve bunlar gelecek için umut verici adımlar.
Yapay zekâ sayesinde de bu teoriler güçleniyor.
Büyük bilgi analitiği ve nanoteknolojideki rolü ile yapay zekâ, teşhis ve tedavi süreçlerini de farklı bir boyuta taşıyor. Kanser üzere karmaşık hastalıkların erken teşhisini kolaylaştırıyor. Bununla da kalmayıp nanoteknolojik tedavi formülleriyle hücresel seviyede hastalıklarla savaşmak mümkün hâle geliyor.
Kan deveranı yoluyla hareket eden nanobotlar, kanserli hücreleri tespit edip sırf onları gaye almak için kullanılıyor. Bu da umut vadeden öteki gelişmeler ortasında.
Ancak bu gelişmelerin önündeki en büyük mahzurlardan biri, hastalıkların evrimsel yapısı. Virüsler ve bakteriler, daima mutasyon geçirerek yeni tehditler yaratabiliyor. Bu nedenle de tüm hastalıkların büsbütün yok edilmesi, daima bir çabayı gerektirecek üzere duruyor.
Peki, tüm hastalıkların tedavi edilebildiği bir dünyada toplumlar nasıl şekillenir?
Öncelikle ömür mühletinin kıymetli derecede uzayacağı kesin. Bu türlü bir durumda ortalama yaşam mühleti 120 yılları bulabilir. Lakin bu beraberinde nüfus artışı, kaynak kıtlığı ve ekonomik dengesizlik üzere sıkıntıları getirebilir. Daha uzun yaşayan beşerler, emeklilik yaşını ertelemek zorunda kalabilir ve iş gücü piyasası tekrar şekillenebilir.
Sağlık sistemlerinde de esaslı değişiklikler olurdu. Bugün, hastalıkların tedavisi için harcanan milyarlarca dolar diğer alanlara kaydırılabilir. Tüm dünyada eşit erişimle mümkün mü?
Sağlık hizmetlerinin hâlâ birçok ülkede sınıfsal bir sorun olduğunu düşünürsek, bu ihtilal niteliğindeki tedavilere erişim de adaletsizlikleri derinleştirebilir.
Gelişmiş ülkelerde bu teknolojilere erişim kolaylaşacakken, düşük gelirli ülkeler fırsatlardan yoksun kalabilir. Bu da küresel eşitsizliğin artması demek.
Tüm hastalıkların tedavi edilebilmesi, beraberinde büyük etik soruları da getirebilir.
İlk olarak, “Kimler bu tedavilerden faydalanabilir?” sorusu gündeme gelir. Herkes eşit halde tedaviye ulaşabilir mi? Ayrıyeten ömür mühletinin uzaması, bireylerin ölüm kavramına bakışını nasıl değiştirir?
Sorulacak birçok soru varken lüm, insanlık için hayatın doğal bir modülü ve mana arayışında değerli bir yere sahip. Şayet beşerler, hastalıklardan bağımsız olarak 100 yılın üzerinde yaşayabilirse hayatın manası, kişisel amaçlar ve motivasyonlar nasıl değişir? Beşerler, sınırsız bir müddet boyunca keyifli kalabilir mi?
Bunun yanında, genetik müdahalelerle insanların fizikî ve zihinsel özelliklerini geliştirmek de mümkün hâle gelebilir. Fakat bu, “tasarım bebekler” ve genetik üstünlük üzere tartışmaları da beraberinde getirebilir. İnsanlık, bilimsel hudutları zorlayarak “tanrısal bir rol” üstlenmeye hazır mı?
Hastalıkların büsbütün ortadan kalktığı bir dünyada bireyler için birçok şey değişir.
Uzun ömrün yanı sıra daha sağlıklı da bir ömür demek. Yaşlanmayı geciktiren yahut durduran teknolojilerle birçok kişi gençliklerini koruyabilir lakin bu ömür stillerinin da değişmesini beraberinde getirebilir.
Örneğin, beşerler daha uzun yaşadıkları için kariyer planlarını, aile yapısını ve ferdî amaçlarını yine kıymetlendirebilir.
Öte yandan, bireylerin risk algısı da değişebilir. Bugün, birçok insan sıhhatine dikkat ederek hastalıklardan korunmaya çalışıyor fakat tedavi edilemeyecek bir hastalık kalmadığında, sağlıksız ömür üslupları artabilir mi?
Geleceğe dair bir umut mu?
Tüm bu sorular, tıbbın tüm hastalıkları tedavi edebileceği bir geleceğin sadece bilimsel bir sıkıntı olmadığını, toplumsal ve etik bir boyuta sahip olduğunu da gösteriyor. Bu türlü bir senaryoyu hayal etmek, insanlığın bilimsel ve teknolojik ilerlemeleriyle neler başarabileceğini görmek açısından ilham verici lakin çığır açan ilerlemelerin adil, etik ve sürdürülebilir bir halde gerçekleştirilmesi, geleceğin şekillenmesinde kritik bir rol oynayacak.
Sonuç olarak, hastalıkların büsbütün tedavi edilebildiği bir dünya hem fırsatlarla hem de zorluklarla dolu olacaktır.
