Seyir hâlindeyken arabanızın birdenbire denetimsiz bir biçimde hızlandığını hayal edin. İşte 2009 senesinde Toyota’nın ürettiği araçlarda, tam da bu vahim durum meydana geliyordu.
2009 yılında ortaya çıkan ve 12 milyon arabanın geri çağrılmasına sebep olan yanlışlı gaz pedalı skandalına yakından bakalım.
Gaz pedalları, paspaslara sıkışıyordu.
Ocak 2009’da Toyota, emniyet kemeri ve egzoz sisteminde tespit edilen yanılgılar nedeniyle 1,3 milyon aracı geri çağırdı. Bu şimdi, fırtına öncesi sessizlikti.
Kaza raporlarını inceleyen ve araçlardaki sistemleri tahlil eden ABD Ulusal Karayolu Trafik Güvenliği Yönetimi (NHTSA), Toyota’ya durumu bildirdi ve dev üretici, Kasım 2009’da, ABD’de 4 milyon aracı geri çağırdığını açıkladı.
Yapılan açıklamada gaz pedallarının şoför paspaslarına sıkışması sonucu araçların çok yüksek suratlara ulaşabileceği ve bu sıkışmanın aracın durmasını zorlaştırabileceği sözleri yer alıyordu.
Açabileceği önemli sonuçlar göz önünde bulundurulduğunda, her bir araç, Toyota’nın ABD’deki servislerinde toplandı ve gerekli değişiklikler yapıldı.
Ancak sorun çözülmemişti.
Toyota’nın araçlarda yaptığı değişiklik sonrası NHTSA’nın araştırmalarının sürdüğü sırada raporlanan birtakım kazaların kusurlu paspaslardan kaynaklandığı anlaşıldı. Yaşanan bu şaşırtan gelişme sonrası NHTSA bir defa daha durumu Toyota’ya bildirdi ve Toyota ikinci büyük geri çağırmasını yapmak zorunda kaldı.
Takvimler 21 Ocak 2010’u gösteriyordu. Toyota NHTSA’nın geri bildirimi sonrasında aldığı kararı müşterilerine duyurdu ve ABD’de 2,3 milyon aracı daha geri çağırdığını açıkladı. Şirket ayrıyeten tıpkı hafta içinde ABD’deki satışlarını askıya alma ve o devir en çok satılan aracı Camry’nin de yer aldığı, geri çağırmalardan etkilenen 8 modelin üretimini durdurma kararı aldı.
ABD dışındaki arabalar de geri çağrılmaya başlandı.
Yaşanan geri çağırma sürecinin nasıl gelişeceğini merakla takip eden ABD dışındaki Toyota müşterileri, araçlarını güvenlik münasebetleriyle kullanmıyor ve şirketten gelecek açıklamayı bekliyorlardı. 28 Ocak 2010’da nihayet Toyota’dan beklenen açıklama geldi ve geri çağırmaların Avrupa ve Çin’de de başlayacağı duyuruldu.
Toyota tarafından yapılan açıklamada epeyce yaygın kullanıma sahip Yaris ve Auris’in de dahil olduğu 8 modelden 1,8 milyon aracın geri çağrılacağı belirtildi. Geri çağırmaların genişlemesiyle eş vakitli olarak Toyota soruşturmasını derinleştiren ABD, kongre araştırmacıları vasıtasıyla 25 Şubat’ta gerçekleşecek duruşma öncesi şirketten bilgi talebinde bulundu.
Toyota’nın başkanı Akio Toyoda, kazalar için özür diledi.
Şirketin satışları giderek düşüyor ve maliyetler artmaya devam ediyordu. Toyota, 4 Şubat 2010’da geri çağırma maliyetlerinin 2 milyar doları bulduğunu açıkladı. Milyonlarca aracın etkilendiği güvenlik sorunu, Toyota’ya hem para hem de prestij kaybı olarak geri yanmıştı. Yaşananlardan ötürü büyük üzüntü duyan Toyota’nın başkanı Akio Toyoda, “Öncelik sıralamamız her vakit güvenlik, kalite ve nicelik formundaydı. Toyota’nın bedeller hiyerarşisi son yıllarda alt üst oldu. Yaşananlar için özür dilerim.” diye açıklama yaptı.
Süreci yakından takip eden ABD hükûmeti, büyük duruşma öncesi sorunun tespit edildiği üzere harekete geçilip geçilmediğini öğrenmek için Toyota’dan doküman talebinde bulundu. Bu talepten kısa bir mühlet sonra sızdırılan birtakım e-postalar, şirket çalışanlarının ABD denetleyicilerini paspaslarla ilgili sorunda tümüyle bir geri çağırmaya gerek olmaması konusunda ikna edip Toyota için 100 milyon dolardan fazla tasarruf ettiklerini ortaya koyuyordu.
37 kişi, yanlışlı paspaslar ve gaz pedalları yüzünden hayatını kaybetti.
Gaz pedalı ve paspas sorunu kaynaklı kazaları inceleyen NHTSA, birinci evrede 21 kişinin vefatının bu kusurlarla ilişkili olabileceğini tespit etmişti. Ancak daha sonra gelen şikâyetleri de değerlendirmeye alan kurum, bu sayıyı 37’ye çıkardı. Tüm dokümanları toplayan ve savları pahalandıran mahkeme heyeti, sürecin daha ayrıntılı araştırılması gerektiği için 25 Şubat’taki duruşmada davayı sonlandırmadı.
Yıllar süren mahkeme sürecinde incelenen kaza raporları ve toplanan birtakım kanıtlar sonucunda ölümlü kazaların bir kısmı, şoför yanlışı olarak nitelendirilirken bir kısmının da mekanik ve elektriksel sıkıntılardan kaynaklandığı sonucuna ulaşıldı.
Peki sonucunda ne oldu?
Kongre araştırmacılarının yaptığı araştırmalar sonucunda arızanın, tespit edildikten 4 ay sonra ABD hükûmetine bildirildiği anlaşıldı. Bu geç bilgilendirmeyle Toyota’nın müşterilerinin hayatını riske attığını açıklayan ABD, Japon araba üreticisine 16,4 milyon dolar ceza kesti.
Toyota da dava açılması olasılığından ve uyuşmazlığın uzamasından kaçınmak için direkt olarak 16,4 milyon dolarlık cezayı ödemeyi kabul ettiğini duyurdu. 2013 yılında devam eden dava süreci kapsamında 32,4 milyon dolar daha ödemek zorunda kalan Toyota’ya en büyük ceza 2014’ün mart ayında geldi ve şirket, ABD Adalet Bakanlığı ile anlaşma sağlayarak 1,2 milyar dolarlık para cezası ödemeyi kabul etti.
Ödediği rekor para cezalarının yanı sıra geri çağırma maliyetleriyle de baş etmek zorunda kalan Toyota, yaşanan süreç boyunca pay fiyatlarında yaşanan düşüşle de büyük bir ziyana uğradı. Aldığı maddi hasara ek olarak prestij kaybı da yaşayan şirket, günümüzde bu tıp bir kusur yaşanmaması için araçlarını birçok güvenlik testinden geçirdikten sonra son kullanıcıya ulaştırıyor.
